Νωπογραφία

Η νωπογραφία είναι τοιχογραφία με χρώματα διαλυτά στο νερό, που τοποθετούνται επάνω στο κονίαμα (σοβά) του τοίχου, χωρίς συνδετικό, όσο είναι ακόμα νωπό. Είναι γνωστή και σαν φρέσκο (fresco, secco, mezzo fresco) και έχει αποδειχτεί τεχνική εξαιρετικά ανθεκτική στο χρόνο.

Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ

Ινδός συνθέτης, λυρικός ποιητής, συγγραφέας και φιλόσοφος Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας 1913

γεύση από Λακάν

σταχυολόγημα από το βιβλίο του Slavoj Zizek, Λακάν, εκδ. Πατάκη, Αθήνα 2009, τίτλος πρωτοτύπου: How to read Lacan, London 2006

Συστημική Οικογενειακή Αναπαράσταση

Η Συστημική Οικογενειακή Αναπαράσταση (ΣΟΑ) είναι ένα βιωματικό ψυχοδυναμικό θεραπευτικό εργαλείο, που αντλεί τις τεχνικές της από πολλές θεραπευτικές προσεγγίσεις και μας επιτρέπει να επιστρέψουμε στις ρίζες μας και να απελευθερωθούμε από καταστάσεις που μας δυσκολεύουν στο παρόν.

Σύστημα

Σύστημα είναι ένα σύνολο από αυτόνομα δομικά στοιχεία (elements), πρόσωπα ή αντικείμενα, που εμείς ξεχωρίζουμε από ένα μεγαλύτερο πλήθος), τις ιδιότητες τους, τις μεταξύ τους σχέσεις (συνδέσμους), τις δομές και την αλληλεπίδραση με το περιβάλλον, ένα σύμπλεγμα στοιχείων σε αλληλοεξάρτηση και δυναμική αλληλεπίδραση.

Εντροπία

για μια πρώτη γνωριμία με την ... εντροπία ...

Karl Poper

Κάρλ Πόπερ (1902-1994) ένας από τουςλαμπρότερους φιλόσοφους του 20ου αιώνα

Music

Κυριακή, Αυγούστου 27, 2017

Υπαρξιστική ψυχοθεραπεία




Irvin David Yalom

οι άνθρωποι είμαστε τα μόνα πλάσματα, 
για τα οποία η ίδια μας η ύπαρξη
αποτελεί πρόβλημα



Ο σκοπός της ψυχοθεραπείας είναι 
η διαχείριση της ανθρώπινης απόγνωσης

  









εισαγωγή

Η υπαρξιστική ή ουμανιστική (ανθρωπιστική) προσέγγιση, αναπτύσσεται στο πλαίσιο του υπαρξι-στικού κινήματος και δίνει ιδιαίτερη έμφαση σε τρία χαρακτηριστικά της ψυχικής ζωής του ατόμου: την πολυπλοκότητα, την μοναδικότητα και την ικανότητα για εξέλιξη, αυτο-πραγμάτωση και ευτυχία.

Η υπαρξιστική (ουμανιστική) αντίληψη  έρχεται να απορρίψει τον ντετερμινισμό τους (προκαθορισμό) αυτόν, που επικεντρώνει στην ελευθερία, τη δυνατότητα επιλογής (ελεύθερη βούληση) και την ατομική ευθύνη που αυτή συνεπάγεται (για όσα κάνουμε αλλά και για όσα δεν κάνουμε).

Τα ψυχολογικά προβλήματα εμφανίζονται όταν στις καταναλωτικές σημερινές κοινωνίες μας, οι άνθρωποι παύουν να νοιώθουν ότι έχουν έλεγχο πάνω στη ζωή τους, βιώνουν σύγχυση, και αντιφά-σεις μπερδεύοντας τις δικές τους.

Στα πλαίσια της έχουμε σήμερα τρεις κυρίως θεραπείες: την 'θεραπεία επικεντρωμένη στον πελάτη' του Carl Rogers, τη 'λογοθεραπεία' του Victor Frankl (που αναλύονται στα αντίστοιχα άρθρα) και την υπαρξιστική ψυχοθεραπεία του Irvin Yalom, που θα παρουσιάσουμε εδώ.


 Ο Γιάλομ

Ένας από τους σημαντικότερους εν ζωή εκπροσώπους της υπαρ-ξιακής σχολής ψυχοθεραπείας (αμερικάνικη σχολή), είναι αναμφι-σβήτητα ο Αμερικανός ψυχοθεραπευτής, συγγραφέας και καθηγη-τής Ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ  Ίρβιν Γιάλομ . 

Γνωστός για την διδασκαλία του σχετικά με την ομαδική ψυχοθε-ραπεία και την ανάπτυξη του μοντέλου της υπαρξιακής ψυχοθε-ραπείας, αλλά και για τα μυθιστορήματα του, όπως το 'Όταν έκλαψε ο Νίτσε' (1992), 'Η θεραπεία του Σοπενάουερ' (2005), 'Στον Κήπο του Επίκουρου' (2008) κ.α

Γεννήθηκε το 1931 στην Ουάσινγκτον από γονείς φτωχούς Εβραίους μετανάστες από τη Ρωσία. Είναι παντρεμένος με την Μαίριλιν, συγγραφέα επίσης με την οποία έχουν αποκτήσει τέσσερα παιδιά και πέντε εγγόνια. 

η υπαρξιστική ψυχοθεραπεία 


δεν αποσκοπεί στη απάλειψη του συμπτώματος (στην άμεση λύση του προβλήματος), αλλά στην ενίσχυση μιας ολικής ανάπτυξης του δυναμικού του θεραπευομένου, σε μια βαθύτερη αυτογνωσία, με σκοπό την καλύτερη αντιμετώπιση του παρόντος..

χωρίς να παραγνωρίζει τη σημασία του παρελθόντος,εστιάζει στο 'εδώ και τώρα', με την έννοια ότι δεν θα ασχοληθεί πχ με γεγονός που θα φέρει κάποιος στη θεραπεία του (εδώ), αλλά με το συναίσθημα που το συνοδεύει τη στιγμή που το φέρνει (τώρα).

Στηρίζεται στο αξίωμα ότι ο άνθρωπος γεννιέται καλός, με μια έμφυτη τάση εξέλιξης-αυτοπραγμάτωσης. Αρνείται να αποδεχτεί πως είναι προκαθορισμένη 'μηχανή' ή 'ζώον'. θεωρεί αξιωματικά πως το άτομο είναι ιδιαίτερο, με ελευθερία επιλογής, αλλά και ατομική ευθύνη (για όσα κάνει ή δεν κάνει). Σαν κύριο πρόβλημα (βασική νεύρωση, ένταση) αναγνωρίζει το υπαρξιακό άγχος, που έχει να κάνει με το νόημα της ζωής και στον πυρήνα του βρίσκεται η αποδοχή της θνητότητας.

το νόημα της ζωής

Η έλλειψη νοήματος της ζωής αποτελεί ένα από τα πιο συνηθισμένα κλινικά σύνδρομα και θεωρείται ένα από τα βασικά αίτια της νεύρωσης. Ο Καρλ Γιουνγκ επεσήμανε, από το 1966 ήδη, ότι το ένα τρίτο σχεδόν των πελατών του 'δεν υποφέρουν από τίποτα άλλο, παρά από την παράλογη και άσκοπη ύπαρξη τους'.

Ο Βίκτωρ Φρανκλ θα πει αργότερα πως το νόημα που χρειάζεται ο καθένας μας να βρει και να επιτελέσει, δεν μπορεί να ταυτίζεται με εμάς, είναι κάτι μπροστά και πέρα από εμάς, (ένας σκοπός, ένας στόχος) κάτι που μας υπερβαίνει.

ο φόβος του θανάτου

Η ζωή μας δεν είναι συνήθως παρά μια διελκυστίνδα ανάμεσα στην προσπάθεια αυτονόμησης (που προκαλεί την απώλεια σύνδεσης με το όλον, αίσθηση μοναξιάς και ανασφάλεια, αφόρητο άγχος ) και σε εκείνη της συγχώνευσης.

O Otto Rank, στενός συνεργάτης του Φρόυντ, το εξηγεί απλά:

'υποχωρούμε, πάμε ξανά πίσω στους άλλους, 
παραδίδουμε εύκολα τη μοναδικότητα μας, 
αποδεχόμαστε τη στασιμότητα, 
με αντάλλαγμα λίγη ανακούφιση, ζεστασιά και αίσθηση 'του ανήκειν'.

Σύγχρονες έρευνες απέδειξαν ότι ο παραλυτικός φόβος του θανάτου είναι οικουμενικός, αλλά και αντιστρόφως ανάλογος της ικανοποίησης. Ο μόνος τρόπος αντιμετώπισής του είναι μια χαρούμενη και ουσιαστική ζωή.

Οι άνθρωποι αρνούνται κάποτε το δώρο της ζωής, για να αποφύγουν το χρέος του θανάτου. Μουδιάζουν κι αποφεύγουν να μπουν στη ζωή και να την απολαύσουν, γιατί τρομάζουν μήπως χάσουν πολλά. Δεν χαίρομαι την Ανατολή γιατί ξέρω πως θάρθει σύντομα η Δύση. Δεν πάω ταξίδι, για να αποφύγω την οδύνη του αναπόφευκτου τέλους του.



Δεν μπορώ να μην αναφέρω εδώ μια έξυπνη του Σταμάτη Φασουλή, σε κάποια συζήτηση στην TV: 'πέθανε χθες ο φίλος μας ο Γιάννης. δεν έπινε, δεν κάπνισε ποτέ, δεν ξενύχτησε, έτρωγε πάντα υγιεινά, γυμναζόταν, ... πέθανε υγιέστατος'.



 

Τετάρτη, Ιουλίου 05, 2017

Για την απουσία και την απώλεια



Αποτέλεσμα εικόνας για απωλεια

εισαγωγή

Ένα από τα βασικά ζητούμενα της αναπτυξιακής μας πορείας, είναι η δυνατότητα του υποκειμένου να καταλάβει τη διαφορά μεταξύ απουσίας (που δεν σημαίνει και ανυπαρξία) και οριστικής και τελεσίδικης απώλειας. Πρόκειται για την ικανότητα να ζήσουμε την εμπειρία των αποχωρισμών, κάτι που κατακτάμε στην νηπιακή ηλικία, από τον 6ο μήνα ως τον 24ο.

η ενδομήτρια ζωή



ο παράδεισος που ... χάσαμε

Οι σύγχρονες έρευνες αποδεικνύουν ότι το έμβρυο  όχι μόνον αισθάνεται (βλέπει, ακούει), αλλά πως έχει μνήμη, μέχρι και ... στύση από την 16η ήδη εβδομάδα.

Πρόωρα βρέφη 30-32 εβδομάδων ονειρεύονται! Και ξαφνικά, κάποια ωραία μέρα, έρχεται ...


η γέννηση

Είναι η στιγμή, όπου το αδιαφοροποίητο Εν (ας θυμηθούμε λίγο τον Παρμενίδη), πρέπει να γίνει δυο. Το δίδυμο μητέρα-βρέφος διασπάται βίαια κι αυτό ακριβώς συνιστά μια συναισθηματική εμπειρία, την έξωση από τον παράδεισο, που ισοδυναμεί με ψυχικό τραύμα.

Σχετική εικόναΚατά την Μέλανι Κλάιν όλοι μας (και οι μη ψυχωτικοί) έχουμε μια παιδική ψυχωτική εμπειρία, μια 'μαύρη τρύπα ψυχής'. Ενώ αρχικά το νεογέννητο (μετά από ένα φυσιολογικό αυτιστικό στάδιο) ζει σε θαυμαστή ομοφωνία με τη μητέρα, χωρίς ρωγμές (συμβίωση-προσκόλληση), ακολουθεί η φάση του 'πρωταρχικού πένθους' (άγχος του αποχωρισμού), που συνοδεύει την τάση απόσχισης (αποχωρισμού), όπου το βρέφος καλείται να αναγνωρίσει τη μητέρα ως διακριτό αντικείμενο, συγκροτώντας έτσι την ταυτότητα του (εξατομίκευση), μέσα όμως από μια απώλεια: 

υπάρχω σαν ανεξάρτητο ον σημαίνει χωρίζω


Αποτέλεσμα εικόνας για καθρεφτης ΛακανΟ Λακάν θα επιστρέψει αργότερα στη μελέτη της ανάπτυξης του βρέφους και θα αποκαλύψει το περίφημο 'στάδιο του καθρέφτη΄, όπου το βρέφος δεν αντιλαμβάνεται αρχικά τον εαυτό του και τους άλλους (τη μητέρα) σαν ενιαίες οντότητες (δεν αναγνωρίζει τον εαυτό του στον καθρέφτη). Θα ισχυριστεί πως η εμπειρία αυτή, η ΄φαντασίωση του τεμαχισμένου σώματος΄, είναι η αφετηρία της σχιζοφρένειας, στην οποία ξανασυναντάμε το τεράστιο άγχος του κατακερματισμού. 

Σκεφτείτε λίγο τις συνηθισμένες εκφράσεις, όπως: 'έγινα κομμάτια΄, έχω διαλυθεί΄ κλπ

Σχετική εικόνα

η γεύση

Σχετική εικόναείναι ήδη ανεπτυγμένη από το τέλος του 1ου τριμήνου της κύησης. Έχει αποδειχτεί πειραματικά ότι εισάγοντας μια μικρή ποσότητα κάποιας γλυκιάς ουσίας στο αμνιακό υγρό, το έμβρυο καταπίνει μεγαλύτερη ποσότητα, ενώ αντιδρά με γκριμάτσες αν η ουσία είναι πικρή. 

Αλλά και η 


η όσφρηση

αναπτύσσεται πρώιμα. Τα νεογέννητα της Ινδίας πχ φαίνεται πως αναγνωρίζουν τη μυρωδιά του κάρι. Επίσης τοποθετώντας δίπλα σε ένα νεογέννητο δυο γάζες εμποτισμένες με γάλα, μητρικό η μια και ξένο η άλλη, το μωρό στρέφει το κεφάλι προς την πρώτη.

η απτική εμπειρία

Οι καλά ανεπτυγμένες αισθήσεις του βρέφους είναι η όσφρηση, η αφή και η ακοή. Με αυτές αντιλαμβάνεται και προσανατολίζεται στην οικεία μυρωδιά της μητέρας του, αναγνωρίζει τη φωνή της και δέχεται το άγγιγμα της.

Μέσα από την αφή το βρέφος θα αποκτήσει την πρώτη εμπειρία 
της ρήξης του αδιαφοροποίητου, 
την αίσθηση της διαφοράς του εγώ και του έξω (το περιβάλλον). 

Το δέρμα του αποτελεί το όριο, ανάμεσα σε εκείνο και τον κόσμο που το περιβάλλει, από το οποίο το χωρίζει, αλλά και ταυτόχρονα το ενώνει.


το χαμόγελο


Από την πρώτη όμως κιόλας εβδομάδα

αρχίζει να συγκροτείται ένας διάλογος του παιδιού με τον κόσμο,
με καταλύτη το χαμόγελο.

Είναι μια μαγική στιγμή:

εκεί που για πρώτη φορά

δυο πρόσωπα συναντιούνται.




η φωνητική επικοινωνία

Τις πρώτες πέντε εβδομάδες, όσο η όραση του είναι ακόμη φτωχή, (το παιδί θα αποκτήσει πλήρη οπτική οξύτητα στην ηλικία των τριών ετών), το πιο αποτελεσματικό ερέθισμα για την εκμαίευση του χαμόγελου είναι η φωνή και πρωτίστως βέβαια εκείνη η γνώριμη της μητέρας. 

Αποτέλεσμα εικόνας για κλαμα μωρου
Η επικοινωνία στηρίζεται στη σαγηνευτική μουσική του τραγουδιού και της μελωδίας της φωνής της μητέρας απ τη μια και στο κλάμα και την κραυγή του παιδιού, που καλεί σε βοήθεια από την άλλη.

Σταδιακά όμως η φωνή θα χάνει την ισχύ της και θα αρχίσει να επικρατεί το πρόσωπο.

η βλεμματική επικοινωνία

Αρχικά το  βρέφος μπορεί να εστιάζει μόνον σε απόσταση 30 εκατοστών, όσο είναι δηλαδή η απόσταση του ματιού του από το πρόσωπο της μητέρας, στον θηλασμό.


Δέκα περίπου εβδομάδες μετά την γέννηση του, διακρίνει πλέον καθαρά τα πρόσωπα και πάνω από όλα βέβαια εκείνο με το πιο γενναιόδωρο χαμόγελο, της μητέρας. 

Στο πρόσωπο της καθρεφτίζεται,

βλέπει αυτό που εκείνη βλέπει 

κοιτάζοντας το μωρό της: την αγάπη, τον θαυμασμό, την έγνοια, την ελπίδα της γι αυτό.

Τον όγδοο μήνα έχει πλέον εγκατασταθεί οριστικά η ειδική απάντηση στο πρόσωπο της μητέρας, ενώ η απόκριση στα πρόσωπα των ξένων είναι σαφώς διαφορετικής τάξης.

η απουσία

Η απουσία της μητέρας σημαίνει για το παιδί έναν θανάσιμο κίνδυνο. 

Αποτέλεσμα εικόνας για κλαμα μωρουη φάση της συνύπαρξης, όπου μητέρα και βρέφος ήταν ένα αδιαφοροποίητο συνεχές, έχει ημερομηνία λήξης. Για λόγους πρακτικούς, όσο και συναισθηματικούς, η μητέρα πρέπει να απομακρυνθεί. Το βρέφος αρχικά, διέπεται από την αγωνία, το άγχος της εγκατάλειψης.

Δεν είναι καθόλου σίγουρο αρχικά πως η μαμά θα ξαναρθεί.
Αυτό το πήγαινε-έλα, το παιχνίδι της παρουσίας-απουσίας

Ο τρόπος που θα βρει το παιδί να αντέξει το κενό από την απουσία του προσώπου της μητέρας, είναι να το γεμίσει με δικά του δημιουργήματα, τα περίφημα μεταβατικά αντικείμενα: ένα αρκουδάκι, την άκρη του μαξιλαριού ή της κουβέρτας, σαν σύμβολα της δυάδας μητέρα-βρέφος, που βρίσκονται στην απόλυτη κατοχή του, δίνοντας του ένα αίσθημα κυριαρχίας πάνω στον αποχωρισμό.

Αποτέλεσμα εικόνας για κλαμα μωρουΜέσω της αναπαραστατικής διαδικασίας (της σκέψης) η μητέρα συμβολοποιείται, φτιάχνεται μια αναπαράσταση, ένα αρνητικό του φιλμ:

- Η μανούλα έφυγε, δεν είναι εδώ κι ο αποχωρισμός
μου προκαλεί μια θλίψη, αλλά ...

Η απουσία της μητέρας τώρα, δεν σημαίνει απώλεια,

αλλά μετασχηματίζεται σε μια 'εν δυνάμει' παρουσία (έχω την εικόνα της), που περιλαμβάνει και μια υπόσχεση ανάκτησης, επιστροφής:

- Η μαμά θα ξαναρθεί (!) κι όλα θα είναι πάλι όμορφα.


από την καλή και όμορφη μητέρα 
στην κακιά και άσχημη μάγισσα

Αποτέλεσμα εικόνας για μαγισσαΌταν όμως εκείνη είναι βυθισμένη σε άλλες έγνοιες, είναι απασχολημένη με άλλα, το παιδί αντί για το αγαπημένο του πρόσωπο, βλέπει το πραγματικό της πρόσωπο, αδιάφορο και ξένο με τις ανάγκες του, βλέπει πρόωρα και πολύ τραυματικά το απόλυτα ξένο, τον Άλλον. Βλέπει την απόλυτη ετερότητα, στην πλέον απειλητική, φρικιαστική και αλλοτριωτική της μορφή (η κακιά μάγισσα του παραμυθιού, που δεν είναι παρά το άλλο πρόσωπο της καλής και στοργικής μητέρας). Ένα πρόσωπο παγωμένο και τερατόμορφο.
Η μόνη του διέξοδος, όχι όμως χωρίς θλίψη, είναι να την αφήσει και να συμβολοποιήσει την παλιά αγαπημένη εικόνα, στην οποία προτιμά να μένει προσκολλημένο.

ο αποκλεισμός του βλέμματος

Σχετική εικόναείναι εκείνος που μας εισάγει στον κόσμο του λόγου.

Ας θυμηθούμε εδώ τον μύθο του Λωτ και της γυναίκας του, που δεν άντεξε την απουσία και γυρνώντας πίσω να κοιτάξει άμεσα για τελευταία φορά, τιμωρείται και γίνεται στήλη άλατος.




Αποτέλεσμα εικόνας για η εξωση των πρωτοπλαστωνΗ ψυχανάλυση οδηγήθηκε από τον υπνωτισμό (στα πρώτα της στάδια) σε μια θεραπευτική τεχνική 'δια του λόγου', που αποκλείει ρητά την άμεση οπτική αντιληπτική εμπειρία του θεραπευτή από τον θεραπευόμενο.


Ο θεραπευτής κάθεται έξω από το οπτικό πεδίο του θεραπευόμενου, που δεσμεύεται να μην γυρίσει να κοιτάξει πίσω !


φινάλε με μια νότα τέχνης

Ο πολύς κ. Φρόυντ δήλωνε στα βαθιά του γεράματα:
‘όπου και αν με πήγαν οι θεωρίες μου, βρήκα ότι ένας ποιητής ήδη είχε πάει εκεί …’ 

Ας θυμηθούμε λοιπόν εδώ δυο εκπληκτικούς στίχους από τον Ερωτόκριτο:

τα μάτια δεν καλοθωρούν στο μάκραιμα του τόπου
μα πιο καλά και πιο μακριά θωρεί η καρδιά τ΄ ανθρώπου

επίλογος

Το παραπάνω άρθρο στηρίζεται κυρίως στην ομιλία του ψυχίατρου - ψυχαναλυτή κ. Κώστα Α. Ζερβού, με τίτλο ΄Ορφέας και Ευρυδίκη: ένα ανέφικτο πένθος΄, που διαβάστηκε στο 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο, τον Οκτώβριο του 2008 στην Αλεξανδρούπολη.

Είπε: 'η μητέρα που φροντίζει το παιδί της δεν του προσφέρει μόνο τροφή, προστασία, θαλπωρή, καθησυχασμό και ευχαρίστηση. 
Του προσφέρει και νόημα.'

'Μια από τις βασικές μητρικές λειτουργίες είναι να κατανοήσει τις αδιαφοροποίητες ακόμη εμπειρίες του βρέφους, να τις συναισθανθεί, να τις νοηματοδοτήσει. Αυτό σημαίνει ότι θα εντάξει την εμπειρία του βρέφους μέσα στη γλώσσα, θα απορροφήσει τις εντάσεις του και θα του τις επιστρέψει ως νόημα'.


Αφιερωμένο με αγάπη και βαθύ σεβασμό, 
σε όλες τις νέες και τις υποψήφιες Μητέρες 



Παρασκευή, Απριλίου 07, 2017

Για την αποδόμηση



Αποδόμηση
(deconstruction)

‘η κατάφαση αυτού που αποκλείεται και ξεχνιέται

Ζακ Ντεριντά
‘ο ακατανόητος της φιλοσοφίας’


Μικρή εισαγωγή 

για ένα σπουδαίο σύγχρονο εργαλείο κατανόησης, ανάλυσης και κριτικής:

Η θεωρία της «αποδόμησης’ (που είναι κυρίως μια κριτική της λογοτεχνίας), απορρίπτει τις προηγούμενες θέσεις των στρουκτουραλιστών, οι οποίοι υποστήριζαν την ύπαρξη σχέσης μεταξύ γλώσσας και νοήματος και μεταξύ κειμένου και αντικειμενικής πραγματικότητας. Αποτελεί την λεπτομερή ανάγνωση κειμένων, με στόχο την υπόδειξη ότι κάθε δεδομένο κείμενο, αντί να είναι ένα ενωμένο όλον, έχει αδιάλλακτα αντιφατικά νοήματα.

Σαν μέθοδος ανάγνωσης δεν συνιστά καταστροφή του νοήματος, αλλά υπονομεύει τους λογοκεντρικούς ισχυρισμούς και τις μεταφυσικές παραδοχές. Αναζητά μέσα στο κείμενο τις αντιμαχόμενες σημασιοδοτήσεις, αρνούμενη τον ισχυρισμό ότι μπορεί να υπάρξει κείμενο νοηματικά μονοσήμαντο. 

Η αποδόμηση δεν προσπαθεί να εντοπίσει τις αδυναμίες και τα κενά του συγγραφέα, αλλά την αναγκαιότητα με την οποία συνδέονται αυτά που εκείνος βλέπει, με εκείνα που δεν βλέπει.

                   αποδόμηση σημαίνει αντίσταση στην τυραννία της εύκολης απάντησης 


'Ενα άλλο κείμενο, πίσω από κάθε κείμενο

Κάθε ‘κείμενο’ κρύβει στο πρόδηλο το λανθάνον, κρύβει δηλαδή κάτω από τις γραμμές του άλλο ένα κείμενο, που κατ’ ανάγκην θα είναι παρόμοιο με το πρώτο, μα ελαφρά μετατεθειμένο, που στην πραγματικότητα είναι ένας συνομιλητής του, το ‘ίχνος του άλλου’, που υποβάλλει τη λογική του συμπληρώματος.

Το συμπλήρωμα δεν είναι μια αντίφαση, είναι πάντα μια διαφορά, αυτό που λείπει και που προσδιορίζει το υπάρχον με την έλλειψή του.

Παράδειγμα από την Γνωστική επιστήμη: το πρόσωπο κάθε γυναίκας που πρωτογνωρίζω, (ένα νέο ‘κείμενο’) συγκρίνετε αυτόματα στη μνήμη μου, με εκείνο της μητέρας μου (και με άλλα αποθηκευμένα πρότυπα) και βγαίνει αυτόματα ο λογαριασμός (πριν προλάβω να σκεφτώ οτιδήποτε), που δεν είναι απαλλαγμένος από συναίσθημα.

  
      - Τι είναι ‘κείμενο’;

Μια πρόταση, ένα διήγημα, ένα ποίημα, ένα παραμύθι, μια φωτογραφία, ένας πίνακας, μια μελωδία, μια ιδεολογία, μια θρησκεία, μια αφήγηση, οτιδήποτε ‘θέλει να πει κάτι’. Κάτι που το νόημα του γνωρίζεται μόνο μέσω διαφοράς. Πχ η γιαγιά φωνάζει στην εγγονή της:

- Ελπίδα το παιδί !

1η ανάγνωση: Ελπίδα εσύ δεν είσαι παιδί.
2η ανάγνωση: Ελπίδα εσύ είσαι ενήλικη.

-           - Τι είναι η αποδόμηση;

Είναι μια πρακτική (μια μέθοδος) ανάγνωσης (και ερμηνείας) ενός (γραπτού κυρίως) κειμένου.

-           - Τι είδους ανάγνωση;

Μια ανάγνωση που δεν μελετάει εξωτερικά το κείμενο (σαν ένα αντικείμενο), αλλά παρεμβαίνει στο εσωτερικό του κειμένου.

Μια λεπτομερής δεύτερη ανάγνωση, που επικεντρώνεται στην ασάφεια και τις αντιφάσεις στο νόημα ενός κειμένου, που παραβλέπει την πρώτη εύκολη (την κυρίαρχη) ανάγνωση και φιλοδοξεί (έχει στόχο) να αποκαλύψει τα πολλαπλά επίπεδα του στη γλώσσα. 

Η αποδόμηση δεν προσπαθεί να εντοπίσει τα κενά, τις αδυναμίες ή τις παραδρομές ενός συγγραφέα, αλλά την αναγκαιότητα με την οποία συνδέονται αυτά που αυτός βλέπει, με αυτά που ο ίδιος δεν βλέπει.

  - Ποιο είναι το βασικό της δόγμα;

Σημαντικό είναι αυτό που δεν λέγεται, εκείνο που ο λόγος αφήνει απέξω.

Παράδειγμα: Η Ελεάννα και ο λύκος: μια ενστικτώδης ‘αποδομητική ανάγνωση του κειμένου’, της αφήγησης,  που  εστιάζει σε αυτό που δεν ειπώθηκε.

η ανατροπή της κυρίαρχης ανάγνωσης,

focus στο δευτερεύον, το περιθώριο

μία κατάφαση αυτού που είναι η ετερότητα, του απρόβλεπτου

αυτού που υπερβαίνει τον υπολογισμό, τους κανόνες, τα προγράμματα, τις προσδοκίες, προσπαθεί να ανοίξει το σύστημα σε αυτό που δεν μπορεί να συλληφθεί ως μέρος του συστήματος (και όμως το κάνει πιθανό).

-          Ποια είναι η αφετηρία του εγχειρήματος;

Η υποψία (ή/και η καχυποψία) απέναντι σε καθετί αυτονόητο.

-        - Τι πετυχαίνει;

Να δείξει αρχικά ότι δεν υπάρχει ‘κείμενο’ με μονοσήμαντη νοηματοδότηση και να ανατρέψει τελικά την εκάστοτε ιεραρχία πραγμάτων και σχέσεων.


-        - Ποιος είναι ο εμπνευστής  της;

Θεμελιωτής της ο Γάλλος (Αλγερινός στην καταγωγή) γλωσσολόγος και φιλόσοφος (καθηγητής στη Σορβόννη) Ζακ Ντεριντά (Jacques Derrida, 1930-2004), που η φιλοσοφία του κυριάρχησε στο τελευταίο τέταρτο του εικοστού αιώνα και επέδρασε καταλυτικά στις ανθρωπιστικές σπουδές, σταδιοδρομώντας κυρίως στα αμερικανικά πανεπιστήμια. Η σκέψη του διαποτίζει ακόμη αυτόν τον χώρο, καθώς ούτε λίγο ούτε πολύ ο Ντεριντά θεωρείται συνώνυμο περίπου του μεταμοντερνισμού.


Το σημαντικότερο έργο του είναι το βιβλίο του 

Περί Γραμματολογίας’ (1967), 

όπου θεμελιώνει την επιστήμη  της γραφής και πραγματεύεται τη σχέση ομιλίας και γραφής. 

Κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Γνώση (1η έκδοση το 1990), σε μτφρ Κ. Παπαγιώργη (σελ. 534, ενδεικτική τιμή 24-30 ευρώ).

-      
       -  Ποιο είναι το φιλοσοφικό του υπόβαθρο;

Στηρίζεται στον Χέγκελ (έννοια του απόλυτου και της άρσης) και τον Νίτσε, αλλά κυρίως στην Φαινομενολογία του Husserl και του Heidegger.

Πατάει στον στρουκτουραλισμό, τη δομική γλωσσολογία και την ψυχανάλυση. 

Σύμφωνα με τον Σωσσύρ, η γλώσσα συνιστά ένα σύστημα διαφορών και όχι ένα άθροισμα μονάδων, η κάθε μία από τις οποίες έχει νόημα αφ΄ εαυτής και ανεξάρτητα από τις άλλες. 

        - Ποιες είναι οι  βασικές του αρχές;

Η διαφορά κάνει την ταυτότητα: μήλο είναι αυτό που δεν είναι πορτοκάλι. 

Αυτό σημαίνει ότι 'διακρίνω' δεν είναι το ίδιο με το 'σημαίνω', δηλαδή η εγκαθίδρυση μιας διαφοράς, είναι ταυτόσημη με τη 'σήμανση', το σημάδεμα ενός πράγματος ως διαφορετικού (από ένα άλλο).

Ο αγώνας για την ταυτότητά μας
δεν αποκλείει την ταυτότητα, την ετερότητα του άλλου

Αποτέλεσμα εικόνας για derrida

Σύμφωνα με τους αποδομιστές δεν υπάρχει κατασκευασμένο νόημα, αλλά υπερχείλιση και διάσπαση του νοήματος, αυτό που ο θεμελιωτής αυτής της θεωρίας, ο Derrida, αποκαλεί διασπορά

επίλογος

Θα ήθελα να κλείσω με ένα σχόλιο ενός εξαιρετικού δάσκαλου μου (στο μεταπτυχιακό του ΜΙΘΕ), του διακεκριμένου καθηγητή Φιλοσοφίας Κ. Αριστείδη Μπαλτά (τιμημένου με Βραβείο Εξαίρετης Πανεπιστημιακής Διδασκαλίας, από την Ακαδημία Αθηνών).

'Ο Ντεριντά διδάσκει πως κανένα κείμενο δεν αποτελεί ποτέ εξ ολοκλήρου έργο εκείνου που αναλαμβά­νει την ευθύνη της υπογραφής του. Κομμάτια σκέψεων, θραύσματα λόγου, τρόποι και μορφές διατύπωσης, ακόμη και ατόφιες ιδέες ή ολόκληρες φράσεις αποτελούν δά­νεια που συχνά δεν επιστρέφονται, όχι γιατί όποιος υπογράφει είναι υποχρεωτικά απατεώνας ή πάσχει από κρυπτομνησία, αλλά γιατί δεν έχει καν συνείδηση, δεν είναι δυνατόν να έχει πάντα συνείδηση, από πού ή από ποιόν δανείστηκε, τι και πώς αφομοίωσε, αν και κατά πόσον κάτι μετασχημάτισε. 


Οι ευχαριστίες που συχνά ολοκληρώνουν ένα κείμενο επισημαίνουν ακριβώς αυτό, είτε το ξέρουν είτε όχι: 

τα κείμενα δεν έχουν αποκλει­στικούς ιδιοκτήτες





Σάββατο, Μαρτίου 11, 2017

Κεραμεικός










εισαγωγή

Στη σημερινή μας βόλτα θα επισκεφθούμε ένα υπέροχο, αν και όχι τόσο γνωστό, αρχαιολογικό πάρκο στην καρδιά της Αθήνας. Σε μια έκταση 40 περίπου στρεμμάτων, ανάμεσα σε ελιές και συκιές, πεύκα και πικροδάφνες, αλλά και πλήθος αγριολούλουδα, θα περπατήσουμε στο αρχαίο νεκροταφείο της Αθήνας. 

Ο χώρος, που βρίσκεται στα αριστερά του πεζόδρομου της Ερμού (όπως την συναντάμε από την Πειραιώς), ήταν αρχικά ένα μικρό κομμάτι του αρχαίου δήμου των Κεραμέων, ο Έξω (από το Θεμιστόκλειο τείχος) Κεραμεικός, το 'κάλλιστον προάστειον της πόλεως' κατά τον Θουκυδίδη. 

Εδώ βρισκόντουσαν οι κατοικίες, τα εργαστήρια και τα καταστήματα των αγγειοπλαστών και των αγγειογράφων, που έφτιαχναν και σχεδίαζαν τα περίφημα αττικά αγγεία. 


Ο Ηριδανός όμως, που από την αρχαιότητα διέσχιζε την περιοχή, πλημμύριζε συχνά κι έτσι ο δήμος σταδιακά εγκαταλείφθηκε και η περιοχή άρχισε να χρησιμοποιείται ως χώρος ταφής, για να φτάσει τελικά στην κλασική περίοδο να γίνει το σημαντικότερο νεκροταφείο της Αθήνας.  Η κοίτη του υπάρχει ακόμη και κάποιες από τις φθινοπωρινές μέρες μπορεί να έχει και λίγο νερό.


Θα μπούμε πρώτα για λίγο στο μικρό, αλλά εκπληκτικό Αρχαιολογικό Μουσείο και βγαί-νοντας θα περπατήσουμε στην Οδό των Τάφων, με τα υπέροχα ταφικά ανάγλυφα κι επιτύμβια και μάλιστα στο επίπεδο που περπατούσαν οι αρχαίοι μας πρόγονοι. Πριν την ανασκαφή (που ξεκίνησε εδώ το 1861 και συνεχίζεται μέχρι σήμερα από το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Αθηνών), το έδαφος

λόγω επιχώσεων ήταν 8-9 μέτρα ψηλότερο, στο σημερινό επίπεδο της Ερμού. Θα δούμε ένα μικρό τμήμα της κοίτης του Ηριδανού, την Ιερά Πύλη και την αρχή της Ιεράς Οδού (με μήκος 22 χλμ., που έφτανε στην Ελευσίνα), τα ερείπια του Πομπείου και του Διπύλου, τη θέση της αρχαίας κρήνης κλπ.

Το Αρχαιολογικό Μουσείο του Κεραμεικού

Μέσα στον αρχαιολογικό χώρο, σε ένα μικρό λόφο στο νοτιοδυτικό του άκρο, βρίσκεται το Αρχαιολογικό Μουσείο του Κεραμεικού, με είσοδο από τον πεζόδρομο, προς το τέλος της οδού Ερμού (πριν τη συμβολή της με την οδό Πειραιώς), που οριοθετείται από την οδό Πειραιώς και την Ερμού. 

Είναι ένα όμορφο μικρό τετράγωνο, ισόγειο νεοκλασικό κτίσμα, που εγκαινιάστηκε το 1937, επεκτάθηκε το 1960 και ανακαινίστηκε πλήρως το 2012-14. 


Έχει τέσσερις μικρές περιμετρικές αίθουσες, που φιλοξενούν τα ευρήματα της περιοχής, από την προϊστορική ακόμη περίοδο, μέχρι τους κλασικούς χρόνους (στην τελευταία, τη βόρεια) αίθουσα.



Είναι το πλουσιότερο μουσείο, απο-κλειστικά σε ταφικά εκθέματα του έξω Κεραμεικού, που χρησιμοποιήθηκε ως νεκρόπολη αδιάκοπα για 15 αιώνες, από τα καλύτερα του είδους σε όλη την Ελλάδα. 

Τα ευρήματα από τον έσω Κεραμεικό εκτίθενται στο ομώνυμο Μουσείο της Στοάς του Αττάλου. 




Στο κέντρο υπάρχει αίθριο, με γυάλινη στέγη, όπου δεσπόζει ο τεράστιος 'μαινόμενος ταύρος' (κάτω), επιτάφιο μνημείο του Διονυσίου Κολυτέως.

Εμφάνιση 20150607_132552.jpg

Στην αυλή, μπροστά από το Μουσείο υπάρχει στεγασμένο υπόστεγο σε σχήμα 'Γ', όπου φιλοξενούνται εκπληκτικά ταφικά μνημεία του 4ου αι. πΧ, καθώς και τμήμα του ψηφιδωτού από το Πομπείο. Ανάμεσα τους ο τεράστιος μαρμάρινος σκύλος (Μολοσσός), του 320 πΧ., από τον ταφικό περίβολο του Λυσιμαχίδου, από τις Αχαρνές.


Εμφάνιση 20150607_131705.jpg

Αριστερά
το γνήσιο και
δεξιά αντίγραφο του
στην οδό των Τάφων.


τα ταφικά ανάγλυφα

 ... κι απ᾿ όλους πρώτες η γυναίκα του κι η σεβαστή του η μάνα
συρομαδιούνταν στο καλότροχο χιμίζοντας καρότσι,
κι ανακρατούσαν το κεφάλι του, κι όλοι εθρηνούσαν γύρω.
Κι όλη τη μέρα αυτή θα δέρνουνταν, ως να βουτήξει ό γήλιος,
χύνοντας δάκρυα για τον Έχτορα στο καστροπόρτι απόξω ...

(Ιλιάδα Ω, 710-715)

Κάτω κάποια από τα ανάγλυφα στο υπόστεγο. Ο καλλιτέχνης δεν υπογράφει ακόμη τα έργα του. Εξαίρεση δυο έργα του γλύπτη Αριστοκλή, που φέρουν την υπογραφή του.

    Εμφάνιση 20150607_131742.jpg  

Αριστερά η στήλη Κοραλλίου (μέσα 4ου πΧ), από τον ταφικό περίβολο των Ηρακλειωτών, στην οδό των Τάφων. Η νεκρή καθιστή, τείνει το χέρι της στον σύζυγο της Αγάθωνα. Το σκυλάκι στα πόδια της σηκώνει το κεφάλι, να δει τον αποχαιρετισμό, Στο βάθος ένας γενειοφόρος άντρας και μια γυναίκα, πιθανόν δούλη.

Μπαίνοντας στο Μουσείο, βλέπουμε τέσσερα αριστουργήματα του. Στο μικρό χώρο δεξιά, το γνήσιο ανάγλυφο του Δεξίλεου, δεξιά του το εξαίσιο γλυπτό της 'Ευκολίνης' (380-370 πΧ, κόρης του Αντιφάνους (με επιγραφή που ξεκινάει ως εξής: ... αυτή εδώ έχει όνομα ! ...) και ο ναίσκος με τις αδελφές Παμφίλη και Δημητρία (κάτω, αριστερά το γνήσιο ανάγλυφο, στο Μουσείο και έξω το αντίγραφό του).  

Αποτέλεσμα εικόνας για Παμφίλη και Δημητρία


Έργο του 325-310 πΧ, που βρέθηκε στη Νοτία Οδό. Τα ταφικά ανάγλυφα αρχικά εξέφραζαν συγκρατημένη θλίψη, αργότερα έντονο πόνο και τέλος απάθεια. Παρατηρήστε πόσο απόμακρες δείχνουν οι δυο γυναίκες, σαν να έχουν φύγει ήδη σε έναν κόσμο υπερβατικό.

Αλλά ας πάμε και στο εκπληκτικό ανάγλυφο του νεαρού Αθηναίου ιππέα Δεξίλεω. Τα χάλκινα όπλα του και το χαλινάρι του αλόγου του λείπουν.


Παριστάνεται έφιππος με κοντό χιτώνα και χλαμύδα, να λογχίζει τον γυμνό αντίπαλο του, που πεσμένος στο έδαφος προσπαθεί να αμυνθεί με το ξίφος του.

Αποτέλεσμα εικόνας για στηλη δεξιλεω
Αριστερά
λεπτομέρεια από τη στήλη του Δεξίλεω


και
δεξιά το κενοτάφιο όπου βρέθηκε τοποθετημένο.




Και κάτι ακόμη, πριν πάμε παρακάτω:

Σχετική εικόνα
δεν είναι ανάγκη παιδιά να έχετε σπουδάσει ιστορία της τέχνης

αρκεί απλά να αντικαταστήστε τον πεσμένο στο έδαφος πολεμιστή με έναν κακό δράκο
και ...
έχετε αυτόματα μπροστά σας (λες και δεν έχουν περάσει 8 ολόκληροι αιώνες) έναν από τους λαοφιλέστερους αγίους μας, τον Άγιο Μεγαλομάρτυρα Τροπαιοφόρο Γεώργιο  στις βυζαντινές εικόνες.

(σύμπτωση; δεν νομίζω !).



Πρόσφατα προστέθηκε στα εκθέματα και το μαρμάρινο αριστούργημα του 420 πΧ :

η γιαγιά (μαμμή) Αμφαρέτη

με το συγκινητικό επίγραμμα: 

ΤΕΚΝΟΝ ΕΜΗΣ ΘΥΓΑΤΡΟΣ ΤΟΔ’ΕΧΩ ΦΙΛΟΝ, 
ΟΜΠΕΡ ΟΤ’ΑΥΓΑΣ ΟΜΜΑΣΙΝ ΗΕΛΙΟ ΖΩΝΤΕΣ ΕΔΕΡΚΟΜΕΘΑ, 
ΕΧΟΝ ΕΜΟΙΣ ΓΟΝΑΣΙΝ ΚΑΙ ΝΥΝ ΦΘΙΜΕΝΟΝ ΦΘΙΜΕΝΗ ΧΩ

Αποτέλεσμα εικόνας για επιτυμβιες στηλες

'το παιδί της κόρης μου έχω εδώ δα, που στα γόνατά μου κράταγα όταν ζωντανοί βλέπαμε το φως του ήλιου και τώρα νεκρό το κρατώ εγώ η νεκρή'.

Σχετική εικόνα  


ΟΚ, αρκετά με το Μουσείο, ώρα να βγούμε και να περπατήσουμε ανάμεσα στις ελιές και τα κυπαρίσσια,  τα αγριολούλουδα  και τα αντίγραφα των γλυπτών μας.


Σχετική εικόνα

Εκεί ήταν και το 'Δημόσιο Σήμα', ο μεγαλοπρεπής δρόμος, πλάτους 40 μ. και μήκους 1.100 μ., που ένωνε την Αθήνα με την είσοδο της Ακαδημίας και οι δυο πλευρές του αποτελούσαν το χώρο ταφής των επιφανών Αθηναίων (όπως ο Περικλής, αλλά και ο Αρμόδιος και ο Αριστογείτων), αλλά και των πεσόντων υπέρ της πόλης, την περίοδο της δημοκρατίας.



η ταφή βρεφών

Οι ταφικές πρακτικές της ταφής και της καύσης στον ελλαδικό χώρο, στην πορεία των αιώνων συνυπάρχουν. Μετά το 478 πΧ. οι ενταφιασμοί (η μακροβιότερη πρακτική) υπερτερούν των καύσεων, που εμφανίζονται ήδη από τη Νεότερη Νεολιθική εποχή και είναι σαφώς ακριβότερη επιλογή.

Τα βρέφη στην αρχαιότητα δεν καίγονται, αλλά ενταφιάζονται, μέσα σε μεγάλα πυθάρια, που συμβόλιζαν τη μήτρα της μητέρας τους.



'εγχυτρισμός'

ετυμ: εν + χύτρα = 
τοποθετώ σε αγγείο


ταφικά αγγεία με οστά παιδικής ταφής.


'τα μωρά της Αστυπάλαιας'


Στη Χώρα της Αστυπάλαιας, τη σημερινή πρωτεύουσα του νησιού, που ήταν και η αρχαία πρωτεύουσα, ανακαλύφθηκαν 2.760 εγχυτρισμοί νεογέννητων και μικρών (!), τοποθετημένοι μέσα σε  λάκκους λαξευμένους στο βράχο.


  

Το ταφικό ανάγλυφο του Ιλισσού


Ο νεκρός Ιλισσός, νεαρός αθλητής, στηρίζεται στο δεξί του πόδι, με τον μανδύα του κρεμασμένο στο αριστερό του χέρι, κοιτάζει μπροστά του, στο άπειρο,

ενώ  ο πατέρας του, στηριγμένος στο μπαστούνι  του, κοιτάζει θλιμμένος και σκεπτικός την απουσία του νεκρού γιου του (ξέρει ότι δεν είναι πια εδώ).

Τα βλέμματα τους δεν συναντιούνται.

Ο σκύλος του μυρίζει ακόμη προσπαθώντας να τον βρει και ο πιστός του δούλος (κάτω αριστερά) θρηνεί απαρηγόρητος σε στάση εμβρύου.

Έργο καλλιτέχνη από το εργαστήριο του Σκόπα (340 πΧ), που βρέθηκε στην κοίτη του Ιλισού το 1874, που θα μπορέσουμε να θαυμάσουμε σε μια άλλη μας βόλτα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.

Εκεί μπορούμε να δούμε μια εξαιρετική συλλογή ταφικών αναγλύφων, όπως τα παρακάτω: του Αριστοναύτη και των Προκλή και Προκλείδη.

Αποτέλεσμα εικόνας για επιτυμβιες στηλες Αποτέλεσμα εικόνας για επιτυμβιες στηλες

αττικά ταφικά ανάγλυφα

άκλαφτο κι άθαφτο, αψηφώντας με, μη φύγεις και με αφήσεις,
απ᾿ αφορμή δικιά μου οι αθάνατοι μην οργιστούν μαζί σου 



... μή μ᾿ ἄκλαυτον ἄθαπτον ἰὼν ὄπιθεν καταλείπειν
νοσφισθείς, μή τοί τι θεῶν μήνιμα γένωμαι ... (Οδύσσεια λ, 72-73)


Το 508 πΧ, ο Κλεισθένης με την ΄ισονομία΄ του, περιορίζει τις πολυτελείς ταφές. Η μεγάλη παραγωγή τους αρχίζει από το 420 πΧ, οπότε λήγει μια δεκάχρονη απαγόρευση τους, που είχε επιβληθεί τα πρώτα χρόνια του Πελοποννησιακού Πολέμου και καλύπτει έναν κυρίως αιώνα  ως το 317 π.Χ., οπότε ο Δημήτριος ο Φαληρέας, που έγινε κυβερνήτης της Αθήνας με τη θέληση του βασιλιά της Μακεδονίας Κασσάνδρου, απαγόρευσε την κατασκευή τους με νόμο, ο οποίος ίσχυσε και μετά την πτώση του για τρεις σχεδόν αιώνες, δηλαδή ολόκληρη την ελληνιστική περίοδο. 

Μαρμάρινο επιτύμβιο ανάγλυφο κόρης με τους γονείς της, 
που βρέθηκε κατά τα πρώτα χρόνια των ανασκαφών. 
Η κόρη εικονίζεται καθήμενη σε σκίμποδα με τα πόδια πάνω σε υποπόδιο, 
να αποχαιρετά τη μητέρα της με την τυπική χειρονομία της δεξιώσεως. 

Στο βάθος ο πατέρας της βαρύθυμος. 

(Β΄ τέταρτο του 4ου αιώνα π.Χ).

  
Τα αττικά επιτύμβια ανάγλυφα έγιναν πρότυπο και για άλλες περιοχές της Ελλάδας όπως τη Βοιωτία, τη Θεσσαλία και τη Μακεδονία, όπου συναντούμε όμοια μνημεία κατά τη διάρκεια του 4ου αιώνα π.Χ. Αρχικά έχουν αρχιτεκτονική πλαισίωση, παρουσιάζονται δηλαδή ως προσόψεις ναΐσκων με δύο παραστάδες, που στηρίζουν ένα αέτωμα. Σε κάποια από τα παλαιότερα παραδείγματα δεν υπάρχουν παραστάδες και η αετωματική επίστεψη είναι ελεύθερη. Με την πάροδο του χρόνου οι ναΐσκοι γίνονται βαθύτεροι και οι μορφές σχεδόν ολόγλυφες, όπως ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα του Κεραμεικού,  από τα πιο εξελιγμένα του τέλους του 5ου, εκείνο του Δεξίλεω.

Ο δεκαενιάχρονος Δεξίλεως, γιου πλούσιας οικογένειας από τον δήμο του Θορικού (στη νοτιοανατολική Αττική), που είχε κληθεί να υπηρετήσει στο αθηναϊκό ιππικό και σκοτώθηκε το 394 π.Χ., κατά τον λεγόμενο Κορινθιακό Πόλεμο, σε μια μάχη κοντά στην Κόρινθο μαζί με άλλους τέσσερις ιππείς.

Ντυμένος με κοντό χιτώνα και χλαμύδα (η ενδυμασία του δεν είναι στρατιωτική), εικονίζεται να ιππεύει το ανασηκωμένο στα πίσω πόδια άλογό του και να σκοτώνει με το δόρυ του έναν γυμνό αντίπαλο, που έχει καταρρεύσει στο έδαφος δίπλα στην ασπίδα του και προσπαθεί να αμυνθεί με το ξίφος του. 

Η παράσταση δεν αποτυπώνει μια πραγματική σκηνή μάχης (όπου ο Δεξίλεως είχε σκοτωθεί), αλλά εξιδανικεύει τον νεκρό, προβάλλοντάς τον ως νικητή. 


Της ίδιας περιόδου είναι 

και τα υπέροχα ανάγλυφα του αγαπημένου ζευγαριού Θρασέα και Ευανδρίας(αριστερά)

αλλά και της θλιμμένης  Μνησαρέτης, (δεξιά) 

που βρίσκονται (δυστυχώς) σήμερα στο Μουσείο της Περγάμου, στο Βερολίνο και στη Γλυπτοθήκη του Μονάχου αντίστοιχα



 αναθηματικά ανάγλυφα


Παράλληλα με την παραγωγή των επιτύμβιων αναγλύφων, αναπτύχθηκε στην Αττική (και στη συνέχεια και στην υπόλοιπη Ελλάδα) και εκείνη των αναθηματικών, που αφιέρωναν οι πιστοί μετά από μια ευχή που εισάκουσαν οι θεοί ή ένα τάμα που πραγματοποίησαν. Είναι ορθογώνιοι μαρμάρινοι πίνακες που στήνονταν στα ιερά επάνω σε ψηλές πεσσόμορφες βάσεις και εικονίζουν θεότητες και ανθρώπους που προσεύχονται ή προσφέρουν θυσίες

 

Αριστερά αναθηματικό ανάγλυφο,
που βρέθηκε κοντά στην Eννεάκρουνο, στην Αθήνα.

Προέρχεται από το ιερό του ήρωα-ιατρού Aμύνου. 

Σύμφωνα με την επιγραφή πάνω από την παράσταση 
πρόκειται για ανάθημα του Λυσιμαχίδου, γιου του Λυσιμάχου, 
από τις Aχαρνές. 

O αναθέτης κρατεί ομοίωμα ποδιού, 
στο οποίο διακρίνεται διογκωμένη φλέβα, δηλώνοντας την πάθησή του.





Πριν κλείσουμε, ας δούμε κι ένα από τα 'ξενιτεμένα' μας αριστουργήματα: την επιτύμβια στήλη (450-440 πΧ) μικρού κοριτσιού, που βρέθηκε στην Πάρο το 1875 και φιλοξενείται σήμερα στη συλλογή του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης στη Νέα Υόρκη.

Σχετική εικόνα

επίλογος


Και για να ελαφρύνουμε λίγο το κλίμα από το πολύ θανατικό, ας κλείσουμε με λίγη πλάκα: στη συλλογή του Μουσείου του Paul Getty στις ΗΠΑ, υπάρχει το υπέροχο επιτύμβιο ανάγλυφο (κάτω) με τη νεκρή καθιστή σε σκαλιστή πολυθρόνα, να χαζεύει την ιστοσελίδα της στο facebook (το χούϊ δεν κόβετε όπως βλέπετε, ούτε μετά θάνατον).


Η πιστή της υπηρέτρια κρατάει ανοιχτό το laptop.
Αν δεν με πιστεύτε δεν έχετε παρά να προσέξετε τις ... θύρες usb στο πλάϊ.